Toegankelijke Ruimte

In alle projecten van Studio L A vormt inclusiviteit een kernwaarde, omdat we geloven dat architectuur het fysieke raamwerk vormt voor hoe we samenleven en hoe we onze maatschappij inrichten. Gebouwen en openbare ruimtes hebben de macht om de context te scheppen waarin we andere mensen ontmoeten en waarin we gezamenlijke herinneringen creëren. Door persoonlijke verhalen en geschiedenissen aan een tastbare plek te verbinden, kunnen mensen zich identificeren met de stad. Maar deze identificatie is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Want zolang onze architecturale omgeving niet inclusief is bepalen welvaart, culturele achtergrond en je relatie tot de geschiedenis of jezelf kunt herkennen in je eigen stad.

Deze processen van uitsluiting zijn vaak het resultaat van gentrificatie, benoemingen van straten en pleinen met een eenzijdige blik op de geschiedenis, en het ‘onderhoudsarm’ maken van gebouwen en wijken met minder welvarende bewoners. Wanneer we ons niet kunnen identificeren met de eigen leefomgeving, voelen we ons een vreemde in de eigen stad. En dit heeft invloed op de mate waarin we ons vrij voelen om te participeren, bij te dragen, en onze verantwoordelijkheid naar de stad en de mensen om ons heen te nemen.

Deze toegang tot ruimte speelt in al onze projecten een belangrijke rol. In dit dossier hebben we een aantal projecten opgenomen waarin toegang tot ruimte vooral een centrale rol speelt, of die een reflectie vormen op uitsluitingsprocessen en het ontwerpen van, en strijden voor, een inclusieve leefomgeving waarmee mensen zich kunnen identificeren.

In 2017 werd de Bijlmerbajes, de voormalige gevangenis in Amsterdam-Zuidoost, omgevormd tot woonruimte voor vluchtelingen. De oude cellen deden in hun originele vorm dienst als slaapvertrekken, en tussen de verschillende ruimtes bevonden zich lange, donkere gangen. Toen er in het gebouw naast deze woonfunctie ook studioruimtes werden aangeboden, trokken we met Studio L A in de Bijlmerbajes vanuit onze interesse in sociaal en inclusief ontwerp. Onze missie was om te onderzoeken hoe het gebouw een humanere woonplek kon worden waarin vluchtelingen na een soms traumatische periode een thuis konden vinden. Over de periode van iets meer dan een jaar voerden we verschillende interventies uit om het gebouw leefbaarder te maken. We brachten bewegwijzering aan om het verwarrende gebouw, waar tot dan toe vooral ervaren bewakers de weg moesten kunnen vinden, leesbaarder te maken voor nieuwe bewoners. En we richtten een huiskamer in om het gebrek aan gemeenschappelijke ontmoetingsruimtes op te vangen.

De grootste uitdaging bleek te bestaan uit het weghalen van de tralies voor de ramen van de slaapvertrekken. Deze tralies gaven de bewoners het gevoel na een periode van vluchten uiteindelijk in de gevangenis te zijn belandt. We spraken met de eigenaar van het gebouw over de mogelijkheid om de tralies weg te halen en vonden zelfs een ijzerboer die ze betaalbaar kon strippen. De eigenaar verzette zich echter hevig tegen het proces, de tralies werden omgedoopt tot ‘zonwering’ en tot ‘erfgoed’. We besloten een film te maken over de obstakels die de missie om mensen achter tralies vandaan te halen, genaamd Blinds Blinds + . Deze film leidde tot zeven kritische kamervragen in de Tweede Kamer over acceptabele leefomstandigheden binnen vluchtelingencentra.

In 2019 zijn we door atelier Rijksbouwmeester van Floris Alkemade gevraagd om aanbevelingen te doen voor de toekomst van asielzoekershuisvesting. Op dit moment opereert het Centraal Orgaan Asielzoekers (COA) naar aanleiding van voorspellingen vanuit de overheid over de instroom van asielzoekers. De daadwerkelijke aantallen schommelen sterk en zijn vaak afhankelijk van onvoorspelbare internationale situaties. Korte termijns beleid betekent ook dat mensen in noodgebouwen gehuisvest worden die soms niet klaar zijn voor bewoning, en in buurten waar oude bewoners zich gepasseerd kunnen voelen in de beslissingen over hun wijk. Studio L A is gevraagd om aan de hand van onderzoek adviezen op te stellen voor het COA, gemeenten en de overheid die vanuit deze ruimtelijke situatie van de AZC een verbetering van huisvesting kunnen opleveren.

Als architecten willen we graag onze visies tot leven brengen in de gebouwde omgeving. Maar naast bouwen vinden we het ook belangrijk om relevante en kritische onderwerpen op de kaart te zetten binnen het vakgebied, omdat dit bereik kan hebben in opdrachtgeverschap en beleid. Daarom beschouwen we zelf geïnitieerde films en debatten, en deelname aan platforms, als belangrijk onderdeel binnen onze projecten. Je leest meer over soortgelijke projecten binnen het dossier Inclusieve Educatie.

Op 5 november 2017 verscheen de aflevering VPRO Tegenlicht: City for Sale? VPRO Tegenlicht: City for Sale? + , waarin Studio L A geïnterviewd werd over de groei van Amsterdam. De stad wordt steeds duurder, waardoor ze steeds ontoegankelijker wordt voor een groeiende groep oorspronkelijke en nieuwe bewoners. Dit is een gevolg van beleid dat niet inclusief is: dat niet voor iedereen een plek probeert te behouden in de stad. Want een stad die als verdienmodel voor vastgoedeigenaren dient kan geen inclusieve, diverse stad zijn waarin verschillende mensen elkaar ontmoeten.