Studio L A receives Young Maaskant Prize

17.11.17
Studio L A receives Young Maaskant Prize

Juryrapport winnaar Jonge Maaskantprijs 2017
Arna Mackic – Studio L A
jury 2017: Tijs van den Boomen, Elma van Boxel, Michiel van Iersel

De jury beloont Arna Mackic (1988) met de Jonge Maaskantprijs 2017 voor haar zoektocht naar ‘inclusieve architectuur’ en naar nieuwe vormen van publiek domein. Mackic ontwerpt niet alleen, ze reflecteert ook in woord en geschrift. Ze is een verbindende stem, die de wonden van het verleden heelt, zonder de littekens weg te poetsen.

Als jury hebben we het veld van jonge architecten, landschapsarchitecten en urbanisten afgestruind, op zoek naar aanstormende talenten die door hun leeftijd weliswaar meestal nog niet veel hebben gerealiseerd, maar die door hun visie en ontwerpkracht bewijzen nu al te beschikken over bijzondere kwaliteiten en die een grote belofte vormen voor de toekomst. In onze zoektocht kwamen we een grote verscheidenheid aan stijlen, strategieën, visies en uitingen tegen. Uiteindelijk kwamen we tot een shortlist van zes ontwerpers, die elk een heel eigen invulling geven aan de rol van ontwerper. In willekeurige volgorde: de ontwerper als choreograaf, als sociaal ingenieur, als meester-ontwerper, als verhalenverteller, als creatief entrepreneur en als vrijdenker. Daarmee hadden we een probleem geschapen: hoe appels met ananassen te vergelijken? Gelukkig deed één persoon van meet af aan van zich spreken door een uitgesproken persoonlijk, maatschappelijk geëngageerd, poëtisch, divers, krachtig en intelligent oeuvre. Het is een eigenzinnige, jonge vrouw, die ondanks haar 29 jaar en het feit dat ze ten tijde van onze zoektocht nog moest afstuderen aan de Amsterdamse Academie van Bouwkunst, een bekroond boek schreef, zeven jaar voor een vooraanstaand bureau werkte en vervolgens een eigen bureau oprichtte, verschillende werken opleverde, publieke debatten organiseerde en een aanstelling kreeg als hoofd van de architectuurafdeling op de Gerrit Rietveld Academie. Haar naam is Mackic, Arna Mackic.

achtergrond
Mackic werd in 1988 geboren in Bosnië-Herzegovina en groeide op in Capljina. Toen ze vijf jaar was, vluchtten haar ouders naar Nederland waar het gezin onderdak vond in een asielzoekerscentrum in Putten. Na haar middelbare school studeerde ze aan de afdeling Architectural Design van de Gerrit Rietveld Academie, waarna ze haar opleiding vervolgde aan de Academie van Bouwkunst in Amsterdam. Daar studeerde ze in 2017 af als Master in Architecture met een ontwerp (in samenwerking met Lorien Beijaert) voor een fictief Instituut voor de Rechten van de Mens, een inclusieve en democratische plek op Het Plein in Den Haag. Al tijdens haar studie aan de Rietveld Academie – ze was toen 19 – werd ze aangenomen bij RAAAF (Rietveld Architecture-Art-Affordances), waar ze nauw betrokken was bij spraakmakende projecten in binnen- en buitenland. Zo was ze onder andere uitvoerend architect van The End of Sitting, een ontwerpend onderzoek naar staand werken. Daarnaast werkte ze aan haar eigen boek. Vorig jaar richtte ze samen met Lorien Beijaert het bureau Studio L A op.

werk
In 2013 kreeg ze van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie een werkbeurs talentontwikkeling, die haar de kans gaf onderzoek te doen naar haar familiestad Mostar en de rol die architectuur speelde bij de keerpunten in de geschiedenis van de Balkan. Dit resulteerde in een even zo mooie als kritische publicatie Mortal Cities & Forgotten Monuments, een hoogstpersoonlijk verhaal waarin ze beschrijft hoe ze zes jaar na haar vlucht uit Bosnië terugkeerde in een kapotte, gespleten stad, waar moslims en katholieken strikt van elkaar gescheiden leven, en hoe ze besloot haar vakkennis in te zetten om mensen bijeen te brengen. In haar boek stelt ze de reconstructie van de Oude Brug van Mostar, die in de oorlog was opgeblazen, aan de kaak: een perfecte remake ontkent de oorlog en de gevolgen ervan. In plaats van de vorm stelt ze het sociale gebruik van de vroegere brug centraal: jonge inwoners van alle gezindten doken van de vierentwintig meter hoge brug om hun mannelijkheid te bewijzen. Zo komt ze tot een monumentale tribune annex duikplank. Met de eerste druk van Mortal Cities won ze in 2015 de prijs voor het best verzorgde boek en de Dutch Design Award in de categorie Design research. Sindsdien sprak ze op congressen in Stockholm en Beiroet over wederopbouwarchitectuur in door oorlog verwoeste steden als Beiroet en Aleppo. Rowan Moore, architectuurcriticus van de Britse krant The Guardian, selecteerde de meest recente uitgave van Mortal Cities & Forgotten Monuments als een van de beste architectuurboeken van 2016. Ook publiceert ze regelmatig artikelen en essays, onder andere gastbijdragen aan Harvard Design Magazine en Kunstlicht, en geeft ze lezingen in binnen- en buitenland. Op deze manier scherpt ze haar eigen ideeën en bereikt ze een steeds groter en internationaler publiek. In samenwerking met debatcentrum De Balie organiseerde ze twee avonden waarin ontwerpers, academici, beleidsmakers en anderen uit binnen- en buitenland in gesprek gingen over de rol van architectuur in het creëren van inclusieve steden.

Met Studio L A ontwierp ze onder andere de tentoonstelling Lekker Licht in het Centraal Museum in Utrecht, waarin ze het werk van verschillende kunstenaars die met licht werken op ingenieuze wijze samenbracht in een grote sculpturale installatie. Met Lorien Beijaert maakte ze eerder al het tentoonstellingsontwerp voor de alternatieve kunstbeurs Unfair, waarin jonge kunstenaars ruimte kregen om hun eigen werk te tonen en zich tegelijkertijd aan elkaar konden spiegelen door een spel van open en gesloten wanden en hellende vlakken. Hierdoor ontstond een coulisse-effect met zichtlijnen die werken deels deed overlappen en diepte en licht-donkercontrasten accentueerden. Studio L A houdt kantoor in de creatieve broedplaats Lola Lik in de oude Bijlmerbajes, pal naast het asielzoekerscentrum. Mackic en Beijaert maakten samen met de mensen van Favela Painting onder andere twee ontmoetingsruimten en de bewegwijzering voor het asielzoekerscentrum. Voor het International Social Housing Festival analyseerden ze de geschiktheid van het voormalige gevangeniscomplex als tijdelijke huisvesting voor 600 vluchtelingen en stelden ze voor om de tralies voor de ramen te verwijderen, tegen de zin van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) in. De volharding waarmee ze dit voorstel verdedigen toont hun grote toewijding als ontwerpers met een sociaal hart.

monumentale menselijkheid
Arna Mackic ontwerpt, onderzoekt, schrijft, doceert en initieert. Ze geeft lezingen en zwengelt debatten aan over de functie en kracht van de publieke ruimte. Zo maakte ze indruk als gastspreker tijdens de bijeenkomst die de Rijksbouwmeester organiseerde over de groeiende sociaal-culturele tweedeling in de samenleving en de manieren waarop ontwerpers, maar ook bestuurders zowel nationaal als lokaal, hierop kunnen reageren. Dat alleen al getuigt van een grote ontwerpkracht, want ontwerpen is meer dan alleen het maken van een ontwerp. Juist het scherpstellen van problemen en uitdagingen en het definiëren van de opgaven beïnvloedt direct en indirect de ruimtelijke vormgeving, zowel hier in Nederland als ver daarbuiten. Haar denkkracht en haar onafhankelijke positie staan buiten kijf. Door steeds opnieuw intensieve samenwerkingsverbanden aan te gaan – met andere architecten, maar ook met kunstenaars, lectoren, programmamakers – ontwikkelt haar vocabulaire zich in hoog tempo. Ook begint zich een eigen handschrift af te tekenen als ontwerper in engere zin, een stijl die wordt gekenmerkt door robuuste materialen en vormen en een veelvuldig gebruik van driehoeken, wiggen en diagonalen. Ze refereert aan de symbolen van monumentaliteit en macht, van piramides tot ‘stealth’ bommenwerpers, maar door daar consequent de menselijke maat aan toe te voegen, ontneemt ze die hun dreigende en totalitaire karakter. Zo is haar project Jump for Mostar een groots, grijs teken en tegelijk een publieke plek die ruimte laat voor verschillende typen gebruik en gebruikers. Ook haar ontwerp voor kunstbeurs Unfair oogt in eerste instantie monumentaal en hermetisch, maar door een geraffineerd spelen met licht blijkt het zich op verschillende manieren te openen. Hiermee creëert ze haar geheel eigen signatuur van ‘Monumentale Menselijkheid’.

jury oordeel
Mackic heeft een groot en ernstig gevoel voor de Zeitgeist: ze zoekt de grote hedendaagse maatschappelijke thema’s op – de zoektocht naar (nationale) identiteit, tegenstellingen tussen bevolkingsgroepen, mechanismen van in- en uitsluiting, vluchtelingen – en reflecteert daarop in woord en ontwerp. Mackic kiest als architect en ontwerper nadrukkelijk voor een politieke en maatschappelijke rol. Ze zoekt naar een ‘inclusieve architectuur’ die een collectieve identiteit versterkt, zonder daarbij de verschillen en geschiedenis te verdoezelen. Ze heelt wonden en herstelt verwoestingen, maar brengt de littekens en schaduwzijden bewust aan het licht. Ze neemt stelling tegen de isolationistische en uitsluitende werking die architectuur, wanneer die zich niet bewust is van haar maatschappelijke rol en consequenties, kan aannemen. Ze creëert nieuwe vormen van publiek domein, die ontmoetingen zoeken en stimuleren. Maatschappelijke betrokkenheid is voor haar niet vrijblijvend. Ze zet haar persoonlijke geschiedenis bewust in, waardoor haar werk aan kracht en diepgang wint. Ze is een pionier die, zoekend en twijfelend en tegelijk met vastberaden precisie, nieuwe wegen verkent om uit de huidige maatschappelijke impasse te geraken. Voor haar geen villa’s of ivoren torens, maar levende monumenten en democratische ruimtes. Mackic zoekt met haar werk naar de grote maatschappelijke verhalen die verteld moeten worden. De jury hoort in haar werk de echo’s van idealen die gestorven leken – het persoonlijke is politiek –, maar constateert tegelijk dat elke vorm van lieftalligheid of softheid haar ontwerpen vreemd is: wat ze maakt is robuust, monumentaal en uitdagend. Bewust en onverschrokken steekt ze haar hoofd boven het architectuurveld uit. Juist in het huidige politieke tijdsgewricht ziet ze voor de architectuur een belangrijke rol weggelegd: haar uitgesproken ideeën en ontwerpen absorberen en transformeren extreme tegenstellingen tot een gedeelde geschiedenis en een gevoel van gemeenschap, en daarmee legt ze een basis voor onze toekomst. Tintelend van verwachting kijken wij uit naar de loop die haar verdere werk zal nemen.

Studio L A receives Young Maaskant Prize - Studio L A